تلفات رانندگی در ایران و جهان

براساس آخرین گزارش سالانه سازمان بهداشت جهانی، سال گذشته بطور متوسط یک میلیون و یکصد و نود هزار نفر (معادل ۱۵ نفر بازای هر ۱۰۰،۰۰۰ نفر جمعیت در سطح جهان) در تلفات رانندگی جان خود را از دست می‌دهند. بعبارت دیگر در مدت زمانی که شما مشغول به خواندن این مطلب هستید، احتمالا ۵ نفر در تصادفات رانندگی در جهان جان خود را از دست خواهند داد!

خوشبختانه روند مرگ و میر و تلفات جاده‌ای در بازه ده ساله اخیر (حتی با وجود افزایش ظرفیت حمل و نقل جاده ای به بیش از دو برابر) ۵% کاهش پیدا کرده است. در دهه اخیر، شاخص تلفات رانندگی به ازای هر ۱۰۰،۰۰۰ نفر جمعیت (با احتساب ۱۳% رشد جمعیت) ۱۶% است. اما همچنان با دستیابی به هدفگذاری سازمان ملل برای کاهش تلفات جاده‌ای به نصف در بازه زمانی ده ساله ۲۰۲۰ تا۲۰۳۰ فاصله زیادی دارد.

بخش زیادی از کاهش جهانی تلفات جاده ای مرهون موفقیت اروپا و امریکای شمالی در کنترل و کاهش تصادفات است. در دهه اخیر کشورهای اروپایی و آمریکا با کاهش ۳۰ و ۱۶ درصدی در تلفات رانندگی، پرچمداران بهبود ایمنی جاده‌ای هستند.

درحالیکه ۹۲% مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی در کشورهای با درآمد سرانه پایین و متوسط (مثل کشور ایران) اتفاق می‌افتد؛ تنها ۶۰% از خودروهای جهان در این کشورها تردد دارند.

کشور ایران با آماری حدود ۲۰ کشته به ازای هر ۱۰۰،۰۰۰ نفر جمعیت، در بین سایر کشورها در وضعیت نامناسبی (از منظر ایمنی جاده ای) قرار دارد. علاوه بر این ایران در زمره محدود کشورهایی در جهان است که با وجود کاهش جهانی نرخ تلفات رانندگی (بعلت ارتقا ایمنی خودروها و اصلاح قوانین رانندگی)، تلفات تصادفات در آن افزایش یافته است.

سهم انواع وسایل نقلیه در تلفات رانندگی در نقاط مختلف جهان

براساس مطالعات آخرین مطالعات آماری منتشر شده از سازمان بهداشت جهانی، خودروهای چهارچرخ (انواع سواری، وانت و …) یک چهارم از سهم جهانی تلفات رانندگی را به خود اختصاص می‌دهند. خودورهای دو و سه چرخه (انواع موتورسیلکت و …) در یک سوم از تلفات رانندگی نقش دارند. البته این درصد بالا عمدتا ناشی از سهم قابل توجه این وسایل نقلیه دو و سه چرخه در کشورهای پرجمعیت شرق آسیا است. همچنینه حدود یک پنجم از کل تلفات رانندگی مربوط عابران پیاده است. اینفوگرافی  زیر جزئیات این آمار را به تفکیک گروه های خودرویی و پراکندگی جغرافیایی نشان می دهد.

نکته مهم در این رابطه این است که با وجود سهم قابل توجه عابران پیاده از تلفات رانندگی، تاکنون تنها ۴۷ کشور قوانینی در جهت ارتقا ایمنی آنان تنظیم نموده اند و در سایر کشورهای جهان (از جمله ایران) خلا قواینین حمایتی موثر در این خصوص کاملا مشهود است.

دسته بندی عوامل اصلی ریسک انسانی منجر به تلفات رانندگی

براساس ارزیابی سازمان بهداشت جهانی، “سرعت غیر مجاز”، “رانندگی در حالت مستی”، “فقدان کلاه ایمنی”، “نبستن کمربند ایمنی” و “فقدان صندلی ایمنی مخصوص کودکان” پنج عامل اصلی افزایش ریسک مرگ و میر در تصادفات رانندگی محسوب می‌شوند.

بنابر بررسی سازمان بهداشت جهانی، تنها ۳۵ کشور در جهان در قانون گذاری هر پنج حوزه اصلی افزایش ریسک تلفات در تصادفات رانندگی را مدنظر قرار داده اند. از این نیز جمع‌ تنها اقدامات صورت گرفته توسط هفت کشور با شاخص های مدنظر سازمان بهداشت جهانی تطابق دارد.

سازمان بهداشت جهانی ایران را  تنها در یک شاخص (از پنج شاخص اصلی) مشمول برنامه ریزی و قانوگذاری موثر ارزیابی می کند. از این حیث جایگاه کشورمان در میان سایر کشورهای جهان در وضعیت بسیار نامطلوبی قرار دارد.

مشخصا زیرساخت قانونی کشور در کاهش تخلف سرعت غیرمجاز کارایی مناسبی ندارد. به استناد گزارش پلیس راهور، به تنهایی نیمی از تلفات رانندگی کشور مرتبط با سرعت غیر مجاز است. در حالیکه در شاخص مهم صندلی ایمنی کودک در کشور عملا هیچ زیرساخن وجود ندارد. همچنین در تجهیز راکبان موتورسیکلت به کلاه ایمنی و استفاده تمامی سرنشینان خودرو (نه فقط راننده و سرنشین ردیف جلو) از کمربند ایمنی کاستی های فراوانی وجود دارند.

فقدان زیرساخت قانونی مناسب در حمایت از سرنشینان کودک و خردسال در تصادفات رانندگی

براساس مطالعات سازمان بهداشت جهانی، تصادفات جاده ای در راس دلایل مرگ میر کودکان و جوانان در سن ۵ تا ۲۹ سال است. اما تنها تعداد محدودی از کشورهای جهان قوانین حمایتی موثر در حفظ ایمنی سرنشینان خردسال دارند. در برخی از کشورها (از جمله ایران) عملا هیچگونه مقررات ایمنی برای سرنشینان خردسال در نظر گرفته نشده است. از این حیث ایران در جمع تعداد محدودی از کشورهای توسعه نیافته قرار دارد.

نقشه زیر نمایانگر وضعیت کشورهای جهان از منظر تنظیم قوانین حمایتی از سرنشینان کودک و خردسال وسایل نقلیه است.

در دی ماه ۱۳۹۷ لایحه اصلاح ماده ۱۹ رسیدگی به تخلفات رانندگی (مصوب ۱۳۸۹) به تصویب کمیسیون ایمنی راه‌های کشور رسید. براساس این قانون استفاده از صندلی کودک برای حمل در خودروهای سواری الزامی اعلام بود. اما متأسفانه تاکنون اجرایی نمودن الزام به‌کارگیری صندلی ایمنی کودک در خودروها (لایحه اصلاح ماده ۱۹ رسیدگی به تخلفات رانندگی)، به دلایل مختلف مورد اهمال واقع شده و مسکوت مانده است.

جمع بندی و نتیجه گیری

تلفات ناشی از تصادفات در ایران  سومین عامل مرگ و میر محسوب می‌شود. برآورد خسارات مالی حوادث جاده‌ای نیز  بالغ بر هفت درصد از تولید ناخالص ملی است. از این رو، کاهش آسیبهای فراوان حوادث جاده‌ای همواره در صدر دغدغه دولتمرادان و قانونگذاران قرار دارد.

مستند به گزارشات سازمان بهداشت جهانی، ایران در حوزه “قانونگذاری حمایتی از ارتقای ایمنی جاده‌ای” در میان سایر کشورهای جهان در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. در این راستا توصیه می‌شود موارد زیر با قید فوریت در صدر برنامه متولیان قانونگذاری کشور قرار گیرند:

• بازنگری استانداردهای ۸۵ گانه خودرویی با نگرش واقع بینانه و در راستای ارتقا کارایی و اثر بخشی
• تنظیم استانداردهای جدید خودرویی بمنظور ارتقا ایمنی محصولات داخلی و خودروهای وارداتی
• قانونگذاری موثر در خصوص ارتقا ایمنی عابران پیاده و سرنشینان خردسال وسایل نقلیه

در خصوص نواقص ایمنی خودروهای کشور مطلب جامعی در خودرونگار قرار دارد. همچین متن اصلی گزارش سازمان بهداشت جهانی در خصوص ایمنی جاده ای (به زبان انگلیسی) را می توانید از لینک زیر دانلود نمایید.

https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/375016/9789240086517-eng.pdf?sequence=1

سوالات متداول